Tội cho vay nặng lãi

“Tôi có quen người bạn chuyên cho các tiểu thương ở chợ vay tiền với lãi suất 5.000 đồng/ 1 triệu đồng/ngày. Nếu như vậy có trái pháp luật không? Nếu có, thì mức xử lý như thế nào?

Trả lời tư vấn:

Trước hết, theo cách nói của bạn, chúng tôi có thể hiểu, mức lãi suất cho vay nói trên tương đương tỷ lệ 15%/ tháng, Đồng thời, việc cho vay mang tính chất thường xuyên, chuyên nghiệp, sống dựa vào nghề cho vay nặng lãi nên chúng tôi chọn phương án trả lời cho bạn như sau:

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: "Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng".

Như vậy, theo quy định trên của Bộ luật Dân sự thì nếu lãi suất cho vay vượt quá 150%  lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng thì gọi là "cho vay nặng lãi". Khi có tranh chấp xảy ra, thì pháp luật không bảo vệ quyền lợi của bên cho vay đối với phần lãi suất vượt quá 150% lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, không phải trường hợp cho vay nặng lãi nào cũng cấu thành tội cho vay nặng lãi.

Căn cứ Điều 163 Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2009, quy định về Tội cho vay nặng lãi như sau:

"1. Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm.

2. Phạm tội thu lợi bất chính lớn thì bị phạt tù từ 6 tháng đến ba năm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ một đến năm lần số lợi bất chính, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm."

Như vậy, theo quy định trên, việc cho vay nặng lãi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thỏa mãn hai điều kiện sau đây:

1- Lãi suất cho vay cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 476 Bộ Luật Dân sự về lãi suất thì lãi suất vay do các bên thỏa thuận không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng. Nếu lãi suất cho vay gấp 10 lần mức lãi suất này thì có dấu hiệu của tội cho vay nặng lãi.

2- Có tính chất chuyên bóc lột được hiểu là người phạm tội lợi dụng việc cho vay, lợi dụng hoàn cảnh khó khăn cấp bách của người đi vay để cho vay với lãi suất cao (lãi nặng) nhằm thu lợi bất chính mà thực chất là bóc lột người đi vay. Tính chất chuyên bóc lột của hành vi cho vay lãi nặng thể hiện ở chỗ: Người phạm tội thực hiện hành vi cho vay lãi nặng nhiều lần, hành vi mang tính chuyên nghiệp, người phạm tội lấy việc cho vay lãi nặng làm một nghề kiếm sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính.

Tội cho vay lãi nặng được coi là hoàn thành từ thời điểm cho vay với mức lãi nặng.

Chứng cứ buộc tội rất cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án, là cơ sở quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng có thể kết luận hành vi của một người có hay không việc phạm tội. Như vậy, người vay tiền có thể cung cấp cho cơ quan công an những nội dung sau: vật chứng  (tài liệu, băng ghi âm, ghi hình), lời khai của người làm chứng, của những người bị hại để công an tiến hành xác minh, làm rõ hành vi và các chứng cứ liên quan, làm cơ sở để khởi tố vụ án hình sự khi hành vi của người cho vay có dấu hiệu phạm tội.